Proeverij: wijnen uit Steiermark

De regio geldt als een ware ster op het gebied van witte wijnen, maar is ondanks zijn veelheid aan toppers niet zo bekend, zelfs niet onder liefhebbers. In de 23 jaar van ons bestaan hebben we slechts twee keer een fles uit deze streek op de proeftafel gezien. De laatste keer was alweer negen jaar geleden, bij de Oostenrijk-proeverij van onze vriend Otmar Pregled op een mooie zomermiddag in de tuin van Peter en Catherine.  

Steiermark (ofwel Stiermarken), het onderwerp van deze proeverij, ligt in Oostenrijk, in het zuidoostelijk deel van het land. Het wordt omschreven als een van de meest pittoreske wijngebieden van het land, met zijn glooiende landschappen, bossen en charmante dorpjes. Vanwege het vriendelijke klimaat, de frisgewassen groene heuvels, de uitgestrekte wijngaarden, de pijnbomen, kastelen, kloosters en oude steden wordt Steiermark irritant vaak het Toscane van Oostenrijk genoemd. 

Skoff is een veelgehoorde familienaam in Steiermark, vandaar wellicht de ‘originele’ naam van dit wijnhuis. Walter Skoff runt een bedrijf met 60 hectare areaal dat voorziet in een productie van 700.000 flessen per jaar. Flessen die veelal worden verkocht in de Oostenrijkse horeca. 

Een van Skoffs wijnen werd ingezonden voor de Concours Mondial du Sauvignon in Bordeaux, een van de meest prestigieuze witte wijncompetities ter wereld. Hier moest hij concurreren met maar liefst 861 wijnen uit 22 landen – waaronder gevestigde namen uit de Loire en Nieuw-Zeeland. De uitslag was een sensatie: de Sauvignon Blanc Kranachberg 2015 werd tot  de beste Sauvignon Blanc ter Wereld (Global Champion) bekroond. Door deze victorie staat Walter Skoff nu bekend als de "Weltmeister Winzer". Helaas heb ik deze fles niet kunnen bemachtigen, en moeten we het met een instapper doen.  

Falstaff gaf deze wijn 91 punten: “sappig en fris. Wit tropisch fruit,  sinaasappelzeste, Granny Smith en een minerale, ziltige afdronk.”

Skoff beschrijft deze wijn (jaargang 2024) als een intense en delicate sauvignon blanc met gelaagde aroma's en een verfijnde afdronk. Lichtgeel met groene reflecties. Met in de neus een uitgesproken fruitig boeket, delicate kruidige tonen en kruisbessen. Qua smaak: fruitig, subtiele kruisbessen, rode bessen en licht tropische tonen, zeer sappig. Typisch voor zijn herkomst, fris en helder met een aangename zuurgraad.

Drinken bij lichte visgerechten, wit vlees, gevogelte, geitenkaas, schapenkaas, risotto en champignons.

Frauwallner is een vrij jong wijndomein, gestart in 2002. Walter Frauwallner wist in slechts enkele jaren het gemengde boerenbedrijf van zijn ouders (met veeteelt en akkerbouw) tot een wijndomein te transformeren dat bij bladen als Falstaff  jaar na jaar 100-punts scores haalt voor zijn zoete wijnen en droge toppers. Sinds 2018 is Frauwallner lid van de Steirische Terroir- & Klassikweingüter (STK) een prestigieuze groep van vijftien topwijnmakers, de "Champions League" van de regio en te vergelijken met het Duitse VDP. 

De wijngaarden van Frauwallner rond het dorpje Straden liggen op diepe lagen van basalt en tufsteen. Die geven de wijnen een bijna ziltige, rokerige mineraliteit die je nergens anders proeft. Vooral zijn weissburgunder en morillon staan bekend als wereldtop, omdat ze die vulkanische kracht combineren met een zijdezachte textuur.

Wij hebben een instapper van dit topdomein. Peter Moser van Falstaff Weinguide, de belangrijkste autoriteit voor Oostenrijkse wijnen, geeft hem 92/100 punten.

In de proefnotitie van Falstaff wordt  de wijn omschreven als een "veelzijdige begeleider bij eten". In de neus gele tropische vruchten en papaja, aangevuld met een hint van gekonfijte mandarijnenschil en rokerige nuances. In de mond is hij sappig en strak, met veel fruit, fijne zuren en een harmonieuze afdronk met tonen van clementines.

Je drinkt hem bij rijkere visgerechten, gevogelte of de Aziatische keuken (vanwege de aromatische neus).

Een wijngoed in het plaatsje Gamlitz dat van Falstaff vijf sterren heeft gekregen en door Perswijn wordt omschreven als een van de topdomeinen van Südsteiermark. Dat is Weingut Lackner Tinnacher, gerund door Katharina Tinnacher, die in 2013 het roer overnam van haar ouders. Katharina is in Wenen opgeleid tot plantwetenschapper waardoor ze zich diepe inzichten in bodemgezondheid en biologische wijnbouw eigen heeft gemaakt. 

Je zou haar daarom een echte ‘terroiriste’ kunnen noemen. Ze is een van de rising stars in de regio, ook al gezien haar nominatie voor Winzer des Jahres op zeer jonge leeftijd.  Alle wijngaarden worden biologisch verbouwd en in de wijnkelder werkt Katharina met zo weinig mogelijk ingrepen, een heel end richting natuurwijn dus. 

Perswijn omschrijft de wijn van dit prachtig gelegen domein als “ijzersterk”. “Ze zijn rustig, elegant en precies. Ze komen heel puur en eerlijk over, je wilt ze direct drinken.” Net als Frauwallner behoort dit huis tot de STK (Steirische Terroir- & Klassikweingüter). 

Het predicaat 1STK (Erste STK Lage) voor deze weissburgunder geeft aan dat hij afkomstig is van een topwijngaard met een strikt kwaliteitsbeheer. Deze cru, Ried Steinbach Kogel, heeft een bodem van zand en kiezel met kalkhoudende lagen. Dit glas kreeg van Falstaff 94 punten. Wijnschrijver Peter Moser omschrijft de wijn hierin als "uiterst elegant en koel". De neus is subtiel en delicaat met tonen van witte appel, een vleugje weidekruiden en een fijne citrusnuance. Verder prijst hij de wijn om zijn "fijnmazige structuur". Hij leunt niet op kracht, maar op precisie. De zilte mineraliteit en de levendige, maar zijdezachte zuren maken hem heel drinkbaar en lang in de afdronk.

Je eet bij dit glas asperges met een klassieke hollandaisesaus of gesmolten boter. Gegrilde forel of zeebaars, met citroen en milde kruiden. Garnalen of langoustines. Sashimi of lichte ceviche. Risotto met lentegroenten zoals doperwtjes. Gerechten met paddenstoelen zoals een lichte cantharellenpasta (Eierschwammerl). Jonge tot belegen kazen: een milde Gruyère of Oostenrijkse Bergkäse. 

Een waarachtige symbiose van de twee belangrijkste wijngebieden in Steiermark: dat zou deze wijn moeten zijn. De helft van de druiven komt van de Südsteiermark, van het wijngoed van Katharina Tinnacher en de andere helft van Vulkanland Steiermark, afkomstig van het beroemde wijngoed Neumeister dat grossiert in grootse wijnen. Een collegiale samenwerking dus over de grenzen van hun appellatie. 

Deze fles wordt gepresenteerd als een natuurwijn. Hij is van biologische komaf en heeft  in de wijnkelder nauwelijks een bewerking ondergaan, dit om het terroir zo goed mogelijk te laten spreken. De wijn rijpt in totaal 12 maanden op de lie, de droesem van dode gistcellen en andere vaste stoffen op de bodem van het vat of de tank. De wijn wordt niet gefilterd of geklaard. 

Colaris over dit glas: “Een rokerig, mineralige toets van natte steen wekt het idee op van een goede terroirwijn en doet denken aan de andere wijnen van Lackner-Tinnacher. Grapefruit en citroenschil, appel en weidebloemen. Het typisch grassige karakter van sauvignon blanc, gestut door een groene kruidige ondertoon. Deze wijn is zorgvuldig, energiek, sappig en zelfs lineair. Het verfrissende zuur zorgt voor een aangename, lange en levendige finale.” Perswijn gaf deze wijn 16 punten en roemde zijn “pure, ongefilterde karakter en de vlijmscherpe frisheid.” Andere wijnschrijvers noemen limoen, vuursteen en een opvallende ziltigheid. “Een perfecte wijn voor de moderne wijnliefhebber die houdt van eerlijke, ongepolijste wijnen met veel ‘bite’".

Een wijn van Grosse STK Lage, een soort Grand Cru, in vergelijking met 1STK (Erste Lage) die je kunt vergelijken met een Premier Cru.  De G STK wijnen  komen van de allerbeste en meest prestigieuze wijngaarden van Steiermark. 

 In 2020 bereikte Walter Frauwallner met deze wijn een ongekende status door internationale topscores te behalen die normaal gesproken alleen zijn weggelegd voor de allerbeste wijnen uit de Bourgogne. De fles werd in 2023 werd uitgeroepen tot de beste sauvignon blanc ter wereld bij de al eerder genoemde prestigieuze Concours Mondial du Sauvignon. Hoewel de jaargang 2020 de officiële titel "beste ter wereld" kreeg, wordt de 2021-jaargang door veel critici als nóg beter beschouwd. Hij kreeg van het magazine A La Carte maar liefst 99 van de 100 punten, wat een historisch hoge score is voor een droge witte wijn uit deze regio. 

De pers roemt zijn diepgang en "strakke" structuur. Gesproken wordt  over een wijn die weliswaar uitermate geconcentreerd is, maar tegelijkertijd een enorme levendigheid bezit. De term "precisie" valt hierbij voortdurend: elke nuance van het fruit en de mineraliteit is haarscherp getekend.

Falstaff (Peter Moser) over dit glas: Licht groengeel met zilveren reflecties. Een veelzijdig bouquet met tonen van rijpe mango, citroenmelisse en een vleugje munt. Het is een uitnodigende, bijna exotische neus, maar zonder de typische 'grassige' Sauvignon-clichés. De smaakaanzet is strak en fijn kruidig. Subtiele tonen van kruidnagel en wit fruit. Een ziltige finale en de mineraliteit die typisch is voor de basaltbodem van de Ried Buch.

Veel internationale critici (waaronder James Suckling, 95/100) wijzen op de unieke rokerige mineraliteit. Waar sauvignon blanc uit andere regio's vaak draait om fruit (passievrucht, buxus), wordt de 2021 Ried Buch omschreven als: "vuursteen-achtig": een geur die doet denken aan pas gehouwen stenen.

Drinken bij vis, schelp- en schaaldieren, kalfsschnitzel, asperges met hollandaisesaus en Aziatisch. 

De druiven voor deze wijn komen uit de Ried Welles cru, een bijzondere ligging in de Südsteiermark. Deze wijngaard ligt op een aan sterke winden blootgestelde bergrug met karige, zanderige bodems en is rijk aan schotterkonglomeraatbanken. Dit zijn geologische formaties van schotter (grovere afgeronde keien en grind) en konglomeraat (gesteente van elkaar gekitte grind, keien en zand, vaak rivierbedden of oude rivierafzettingen). Deze omstandigheden zorgen voor een uitstekende afwatering, warmteopslag in de stenen die overdag warmte opnemen en ‘s nachts afgeven, mineraliteit, en diepe worteling van de wijnstokken. Deze omstandigheden dragen bij aan de complexe en intense aroma’s van de wijn. 

De wijn kreeg in 2024 een indrukwekkende 98 Falstaff-punten van Peter Moser. Na een handmatige oogst en 12 uur schilweking vergist de wijn spontaan in grote eikenhouten vaten. De rijping duurt 24 maanden op hout. 

Colaris schrijft over deze wijn: “In de neus rijpe zwarte bes, witte thee en steenachtige mineraliteit. In de mond krachtig, zilt, strak en fris met een ongekende lengte. Complex en intens met een ragfijn zuurtje dat het geheel elegant omhoog tilt. Afdronk: eindeloos, energiek, aristocratisch. Een witte wijn met serieus bewaarpotentieel tot minstens 2036.” 

Wildbacher is een druivensoort afkomstig uit Steiermark die nagenoeg uitsluitend daar wordt verbouwd op een areaal van in totaal zo’n 500 hectare. De naam "Wildbacher" is afgeleid van de vermoedelijke oorsprong, het gehucht Wildbach, deel van het plaatsje Deutschlandsberg, ten zuidoosten van Graz. Het is een zeer oude druivensoort die naar verluidt teruggaat tot de Kelten, al dronken de in Oostenrijk wonende Kelten liever wijn uit het Middellandse Zeegebied.  De naam wordt voor het eerst vermeld in manuscripten uit de 16e eeuw. De druiven rijpen over het algemeen laat en de opbrengsten kunnen wisselend zijn. 

De fruitige, frisse en robuuste wijnen van deze druif kenmerken zich door een pittige zuurgraad, een karakteristiek aroma en een uitgesproken smaak. Op gneis- en leisteenbodems ontwikkelt de druif een grasachtige en kruidige expressie. Van Blauer Wildbacher wordt onder de naam Schilcher,  een soort rosé gemaakt. Frauwallner maakt er daarentegen rode wijn van, van druivenstokken die in vulkanisch gesteente wortelen . Rijping vindt plaats op gebruikte eikenhouten vaten. Restsuiker: 1,2 gr/l en zuur 6 gr/l. 

De wijn kreeg van Falstaff 90/91 punten en werd geprezen om zijn typiciteit, eigenzinnigheid en bewaarpotentieel. Hij is dus absoluut geen pleaser. De wijnpers beschrijft de 2019-jaargang als volgt: “Een complex bouquet met tonen van rook, specerijen, rode bessen, kreupelhout en fijne tabak. De wijn heeft stevige tannines en de voor de druif kenmerkende levendige zuren, wat een frisse en strakke structuur geeft. Een lange, karakteristieke afdronk waarin de mineraliteit van de vulkanische bodem (basalt/tufsteen) naar voren komt."

Je eet er wild bij, stoofvlees, gerechten met paddenstoelen, gegrilde groenten, linzenstoof of de Oostenrijkse klassieker Brettljause, een soort borrelplank, met rijkelijk charcuterie en mierikswortel, ingelegde pepers en augurken.

Meest opvallend aan het 70 hectare grote wijngoed van Hannes Sabathi zijn de hagelnetten die hij over een aantal van zijn wijngaarden heeft gespannen. Niet alleen als bescherming tegen hagel, maar ook tegen vraat door reeën. Die zijn dol op Hannes zijn  druiven. 

Hannes Sabathi is een ware ‘bodemfluisteraar’: hij groef als jonge wijnmaker letterlijk gaten in zijn wijngaarden om dichter bij de bodem en ranken te komen. Deze gewoonte  past hij al op zijn zestiende toe, toen hij zijn eerste wijn maakte en vastbesloten was om alles tot op de bodem uit te pluizen. Ook opvallend: hij durft machines te besturen op hellingen tot 57%, een huzarenstukje waar de meeste wijnboeren zich niet aan wagen. 

Dit is een instapwijn van druivenstokken op koele, kalkrijke hellingen. Hij is voor een deel gerijpt op RVS, deels ook op gebruikt eiken.

Neus: levendig rood fruit (framboos, aardbei, rode bes), aangevuld met lichte aardse en kruidige tonen; de nadruk ligt op frisheid, niet op hout of extract. Mond: zijdezachte textuur, slanke body, elegante zuurgraad en een goede balans tussen fruit en structuur; de afdronk is vrij lang met een lichte, kalkachtige mineraliteit. 

Bij kip, kalkoen, kalfsschnitzel, charcuterie, paddenstoelenrisotto. 

Voor deze rode instapwijn gebruikte Frauwallner een klassieke vinificatie met handmatige oogst, selectie van de beste druiven en spontane, koele gisting in RVS tanks. De rijping vond plaats in houten foeders, zonder malolactische gisting om zijn frisheid te behouden. De druivenstokken groeien op vulkanische aarde, tufsteen en basalt. De wijn heeft weinig restsuiker (1,7 gr/l) en levendige zuren (5,7 gr/l).  

De Frauwallner Blauer Zweigelt 2021 toont volgens gebruikers van Vivino een robijnrode kleur met aroma’s van zure kers, framboos, kaneel, viooltjes en peper, in een fruitgedreven en spicy stijl met zachte tannines. In de mond overheerst sappig rood fruit met levendige zuren, een vleugje kruidigheid met een subtiele rokerigheid. Vaak wordt een vergelijking gemaakt met Beaujolais. 

Je eet er gevogelte bij, pasta met tomatensaus, paddenstoelenragout of voor de vegans onder ons geroosterde aubergine of portobello met sojasaus, gember en knoflook.

Deze zweigelt, de enige rode wijn van SKOFF, groeit op lichte tot middelzware bodems:  het terroir van Weingut Walter Skoff met zandsteen, kalk en grind past prima in dit plaatje. Bij de vinificatie worden de druiven zacht geperst bij een temperatuur rond 10°C tegen oxidatie, gevolgd door 14 maanden rijping op gebruikte Franse Limousin-barriques voor structuur en complexe houttonen. Hij heeft weinig restzoet (1,1gr/l) en frisse zuren (5,7 gr/l). We proeven deze wijn om te checken of deze SKOFF aan de visie van de eigenaar voldoet: Duft, Frische und Trinkbarkeit.

De jaargang 2018 kreeg 92 punten van Falstaff met de volgende beschrijving: “Donker robijn, violette tinten, delicaat heldere rand. Onderbouwd met kruidnagel en geroosterde hints van zwarte kersenconfiture, donker bessenfruit. Sappig, aangename bramenconfiture, rijpe tannines, nougat met een zuchtje mokka in de afdronk.